Przejście przeciwpożarowe (nazywane też przepustem instalacyjnym lub uszczelnieniem ogniochronnym) to miejsce, w którym rura, kabel, kanał wentylacyjny lub inna instalacja przechodzi przez ścianę albo strop o określonej odporności ogniowej. Zabezpieczenie ma ograniczyć przenikanie ognia, dymu i wysokiej temperatury przez wymagany czas. Bez niego otwór wokół instalacji staje się słabym punktem przegrody: ściana może mieć klasę EI 120, ale niezabezpieczony przepust pozwoli pożarowi przedostać się na drugą stronę znacznie wcześniej. Przejścia przeciwpożarowe stosuje się tam, gdzie instalacje przecinają granice stref pożarowych, ściany i stropy oddzielenia przeciwpożarowego, obudowy klatek schodowych i dróg ewakuacyjnych, szachty instalacyjne oraz przegrody pomieszczeń technicznych.
Co to jest przejście przeciwpożarowe i jak działa?
Ściana lub strop o określonej odporności ogniowej ma przez wymagany czas zatrzymać pożar po jednej stronie. Jednocześnie przez takie przegrody prowadzi się instalacje wodne, kanalizacyjne, grzewcze, wentylacyjne, elektryczne i teletechniczne. Wykonanie otworu pod rurę lub przewód przerywa ciągłość przegrody.
Przejście przeciwpożarowe ma tę ciągłość odtworzyć. Tworzy je system materiałów ogniochronnych dobranych do rodzaju instalacji i przegrody. Pod wpływem pożaru:
- zamyka otwór – materiały pęczniejące zwiększają objętość i wypełniają przestrzeń powstałą np. po stopionej rurze z tworzywa lub izolacji kabla,
- izoluje termicznie – ogranicza wzrost temperatury po stronie nienagrzewanej, zmniejszając ryzyko zapłonu znajdujących się tam materiałów,
- zatrzymuje dym i gazy – zachowuje szczelność przegrody, co ma szczególne znaczenie na drogach ewakuacyjnych.
Od strony prawnej i normowej przejście jest elementem budynku, który musi mieć klasę odporności ogniowej potwierdzoną badaniami. Samo wypełnienie otworu materiałem niepalnym nie wystarcza. Skuteczność zależy od konkretnego zestawienia materiału, instalacji, przegrody oraz sposobu montażu, dla którego określono zakres zastosowania.
Jakie klasy odporności ogniowej mają przejścia przeciwpożarowe?
Klasę przejścia opisuje się symbolami stosowanymi w europejskim systemie klasyfikacji:
- E – szczelność ogniowa, czyli zdolność do niedopuszczania płomieni i gorących gazów na stronę nienagrzewaną,
- I – izolacyjność ogniowa, czyli ograniczenie wzrostu temperatury po stronie nienagrzewanej,
- liczba – czas w minutach, przez który dane kryterium jest spełnione, np. 30, 60, 90 lub 120.
Przejście klasy EI 120 zachowuje szczelność i izolacyjność przez co najmniej 120 minut w warunkach badania. Przepust powinien mieć klasę nie niższą niż przegroda, przez którą przechodzi. Zastosowanie przejścia EI 60 w ścianie REI 120 obniża odporność tego miejsca do 60 minut.
W oznaczeniach występują również dodatkowe symbole, np. U/U, C/U i U/C, odnoszące się do warunków badania instalacji. Mają znaczenie przy doborze zabezpieczenia do konkretnego przypadku. Rura kanalizacyjna otwarta na końcach zachowuje się podczas pożaru inaczej niż zamknięty rurociąg grzewczy, dlatego należy korzystać z rozwiązania przebadanego dla danego układu.
Przejście przeciwpożarowe a inne zabezpieczenia przegród
Przepusty instalacyjne są jednym z elementów zamykających otwory w przegrodach ogniowych. Do tej grupy należą również drzwi i bramy przeciwpożarowe w otworach komunikacyjnych, klapy przeciwpożarowe w kanałach wentylacyjnych, uszczelnienia złączy liniowych, takich jak dylatacje i szczeliny między ścianą a stropem, oraz zabezpieczenia otworów technologicznych, np. dla przenośników w zakładach produkcyjnych.
Kanał wentylacyjny przechodzący przez ścianę oddzielenia przeciwpożarowego może wymagać zarówno klapy odcinającej, jak i uszczelnienia przestrzeni pomiędzy kanałem a ścianą. Każdy z tych elementów ocenia się osobno.
Gdzie przepisy wymagają stosowania przejść przeciwpożarowych?
Wymagania dotyczące przepustów określają przepisy techniczno-budowlane dla budynków. W przypadku konkretnej inwestycji trzeba odnosić się do aktualnego brzmienia przepisów i dokumentacji projektowej.
Pierwsza zasada dotyczy przepustów instalacyjnych w elementach oddzielenia przeciwpożarowego, czyli ścianach i sklepzppoz.pl stropach rozdzielających strefy pożarowe. Powinny mieć klasę odporności ogniowej EI wymaganą dla tych elementów.
Druga obejmuje przepusty o średnicy większej niż 4 cm w ścianach i stropach pomieszczenia zamkniętego, dla których wymagana jest klasa odporności ogniowej co najmniej EI 60 lub REI 60, a które nie są elementami oddzielenia przeciwpożarowego. Takie przepusty również wymagają odpowiedniego zabezpieczenia ogniowego.
Przejścia przeciwpożarowe wykonuje się m.in. w następujących miejscach:
- Ściany i stropy między strefami pożarowymi – np. między częścią biurową a magazynową, garażem a pozostałą częścią budynku czy sąsiadującymi lokalami usługowymi.
- Obudowy klatek schodowych i korytarzy ewakuacyjnych – w miejscach przechodzenia przez nie instalacji.
- Szachty i szyby instalacyjne – szczególnie przy przejściach przez stropy, gdzie pożar mógłby rozprzestrzeniać się między kondygnacjami.
- Pomieszczenia techniczne – kotłownie, rozdzielnie elektryczne, pomieszczenia agregatów, wentylatornie, serwerownie i maszynownie dźwigów.
- Ściany i stropy oddzielające mieszkania w budynkach wielorodzinnych, jeśli przechodzą przez nie wspólne instalacje.
- Przejścia kanałów wentylacyjnych przez przegrody, zwykle razem z odpowiednim zabezpieczeniem przeciwpożarowym instalacji.
- Przejścia przez ściany zewnętrzne w miejscach, w których przegroda musi spełniać wymagania dotyczące odporności ogniowej.
Wymagania dotyczą także prac w istniejących obiektach. Jeśli podczas modernizacji sieci teletechnicznej, instalacji elektrycznej czy klimatyzacji wykonuje się nowy otwór w przegrodzie o określonej odporności ogniowej, trzeba odtworzyć wymagane zabezpieczenie.
Jakie są rodzaje przejść przeciwpożarowych i materiałów ogniochronnych?
System dobiera się do rodzaju instalacji, materiału i średnicy rury, typu i grubości przegrody oraz wielkości otworu.
- Masy i uszczelniacze pęczniejące – akrylowe lub silikonowe, stosowane m.in. przy pojedynczych kablach, rurach i niewielkich szczelinach. Pod wpływem temperatury materiał pęczniejący zwiększa objętość i zamyka wolną przestrzeń.
- Opaski i kołnierze ogniochronne – stosowane przy rurach z tworzyw sztucznych (PVC, PE, PP). Gdy rura topi się podczas pożaru, materiał pęczniejący zaciska się i zamyka powstały otwór.
- Zaprawy ogniochronne – wykorzystywane przy większych otworach z rurami stalowymi, kablami i korytkami. Są trwałe i odporne mechanicznie, dlatego stosuje się je m.in. w stropach.
- Płyty z wełny mineralnej z powłoką ablacyjną – rozwiązanie do większych przejść kablowych i kombinowanych w ścianach, pozwalające na późniejsze uzupełnianie instalacji.
- Poduszki i bloczki ogniochronne – przeznaczone m.in. do przepustów kablowych, w których instalacje są często zmieniane, np. w serwerowniach i rozdzielniach.
- Pianki ogniochronne – specjalistyczne produkty o określonej klasyfikacji ogniowej, których nie należy utożsamiać ze zwykłą pianką montażową. Stosuje się je w zakresie przewidzianym dla konkretnego systemu.
- Systemy do kanałów wentylacyjnych i rur z izolacją – uwzględniają zachowanie samej rury oraz zastosowanej na niej izolacji.
- Przejścia kombinowane – obejmują kilka rodzajów instalacji w jednym otworze, np. kable, rury stalowe i rury z tworzyw, zabezpieczone systemem przebadanym dla takiego układu.
Każdy system powinien posiadać dokument określający jego zakres stosowania, np. europejską lub krajową ocenę techniczną, oraz instrukcję montażu. To w tych dokumentach wskazuje się rodzaje instalacji i przegród, dopuszczalne wymiary oraz klasy uzyskiwane przez konkretne rozwiązanie. Nie należy dowolnie łączyć produktów różnych systemów, jeśli takie zestawienie nie jest objęte dokumentacją techniczną.
Jak prawidłowo wykonać i oznakować przejście przeciwpożarowe?
Przy wykonaniu przepustu znaczenie mają zarówno użyte materiały, jak i szczegóły montażu. Gotowe zabezpieczenie powinno odpowiadać dokumentacji konkretnego systemu.
- Dobór systemu – według klasy przegrody, rodzaju i średnicy instalacji, wielkości otworu oraz instrukcji producenta. Przy przejściach kombinowanych pomocna może być konsultacja z doradcą technicznym producenta.
- Przygotowanie otworu – oczyszczenie powierzchni, usunięcie luźnych fragmentów i sprawdzenie wymiarów.
- Montaż zgodnie z instrukcją – trzeba zachować wymaganą grubość warstwy, głębokość wypełnienia, odstępy między instalacjami, sposób mocowania opasek lub kołnierzy oraz zakres zabezpieczenia po jednej lub obu stronach przegrody.
- Oznakowanie – przejście powinno mieć trwałą etykietę pozwalającą zidentyfikować system, klasę odporności ogniowej, datę wykonania, wykonawcę i dokument odnoszący się do zastosowanego rozwiązania.
- Dokumentacja – protokół wykonania może obejmować lokalizację przejść na rzutach, zdjęcia, dokumenty techniczne systemu oraz oświadczenie wykonawcy. Dokumentacja powinna być dostępna przy późniejszych kontrolach i modernizacjach instalacji.
Wykonawca powinien znać wymagania systemu i stosować się do dokumentacji producenta. Szkolenia prowadzone przez producentów ułatwiają prawidłowy dobór i montaż, a także późniejszy odbiór zabezpieczeń.
Ile kosztuje wykonanie przejścia przeciwpożarowego i kto powinien je wykonać?
Cena zależy od rodzaju i wielkości przepustu, użytego systemu oraz liczby przejść w obiekcie. Podane kwoty są orientacyjne, ponieważ ceny materiałów i robocizny zmieniają się wraz z rynkiem budowlanym.
- Pojedyncze przejście kabla lub rury stalowej małej średnicy uszczelnione masą pęczniejącą – zwykle kilkadziesiąt do ok. 150 zł z robocizną.
- Rura z tworzywa z opaską lub kołnierzem ogniochronnym – ok. 150–400 zł za przejście, zależnie od średnicy.
- Przejście kablowe dużej wielkości w ścianie z płyt z wełny mineralnej i powłoką – od kilkuset do ponad tysiąca złotych za otwór, zależnie od powierzchni.
- Przejście kombinowane w stropie z zaprawy ogniochronnej – często ponad tysiąc złotych, a przy dużych otworach kilka tysięcy.
- Dokumentacja i oznakowanie – zwykle są wliczone w cenę, ale trzeba to potwierdzić przed zleceniem prac.
W nowych budynkach przejścia wykonują zazwyczaj firmy specjalizujące się w zabezpieczeniach przeciwpożarowych albo instalatorzy znający stosowany system. Przed wyborem wykonawcy można poprosić o potwierdzenie odbytych szkoleń, przykładową dokumentację powykonawczą oraz informację o sposobie oznaczania przepustów. W obiektach wymagających uzgodnienia projektu pod względem ochrony przeciwpożarowej przy odbiorze może uczestniczyć rzeczoznawca do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych.
Jak kontrolować i utrzymywać przejścia przeciwpożarowe w istniejącym budynku?
Przejście przeciwpożarowe może zostać uszkodzone długo po odbiorze budynku. Najczęściej dzieje się to przy rozbudowie lub wymianie instalacji, gdy przez istniejący przepust prowadzone są kolejne przewody albo wykonywany jest nowy otwór w przegrodzie.
Zarządca budynku powinien:
- prowadzić rejestr przejść z lokalizacją, klasą, systemem i datą wykonania,
- włączyć kontrolę przejść do okresowych przeglądów stanu technicznego budynku i instalacji przeciwpożarowych,
- wymagać od wykonawców instalacji odtworzenia zabezpieczenia po każdej ingerencji w przegrodę,
- sprawdzać stan materiałów – pęknięcia zapraw, odspojenia mas, uszkodzone opaski czy brakujące elementy po pracach serwisowych,
- aktualizować dokumentację po każdej zmianie.
Typowe problemy w istniejących obiektach to dodatkowe kable przeciągnięte przez wcześniej wykonane przejścia bez uzupełnienia uszczelnienia, otwory pozostawione po demontażu instalacji oraz użycie zwykłej pianki montażowej w miejscu systemu ogniochronnego. Takie zabezpieczenie może zostać zakwestionowane podczas kontroli.
Jakie błędy najczęściej dyskwalifikują przejście przeciwpożarowe?
Większość problemów wynika z niewłaściwego doboru systemu, błędów montażowych albo późniejszych ingerencji w gotowe przejście.
- Zwykła pianka montażowa lub gips w otworze – nie zastępują przebadanego systemu przeciwpożarowego.
- System o klasie niższej niż przegroda – np. przepust EI 30 w ścianie EI 120.
- Montaż niezgodny z instrukcją – zbyt cienka warstwa materiału, opaska po niewłaściwej stronie lub brak zabezpieczenia obustronnego tam, gdzie wymaga go dokumentacja.
- Instalacja poza zakresem badania – np. rura o większej średnicy, zbyt wiele kabli w otworze albo inny materiał izolacji.
- Mieszanie produktów różnych producentów w jednym przejściu bez odpowiedniego potwierdzenia w dokumentacji systemu.
- Brak oznakowania i dokumentacji – utrudnia identyfikację zabezpieczenia podczas odbioru, kontroli i późniejszych prac.
- Niezabezpieczone dodatkowe przewierty wykonywane po odbiorze budynku.
- Pozostawienie pustych otworów po demontażu instalacji.
Przejście przeciwpożarowe jest niewielkim elementem przegrody, ale jego wykonanie wpływa na zachowanie ściany lub stropu podczas pożaru. Trzeba je dobierać do konkretnej instalacji i wymaganej klasy odporności ogniowej, wykonywać zgodnie z dokumentacją systemu, oznakować i uwzględniać przy późniejszych modernizacjach budynku.
oficer Państwowej Straży Pożarnej
Kapitan Państwowej Straży Pożarnej, inżynier (SGSP 2018); od 2024 r. pełni obowiązki dowódcy zmiany w JRG KP PSP w Policach. Prowadzi firmę Filip Kiełek Probud i sklepzppoz.pl, zajmując się zabezpieczeniami ogniochronnymi i sprzętem PPOŻ.
- Strona www / portfolio
- Komunikat KP PSP Police — awans na kapitana (2021)
- Komunikat KP PSP Police — powierzenie obowiązków dowódcy zmiany (2024)
- E-mail: fkprobud@gmail.com
- Telefon: +48 730 100 441
Przy przejściach przeciwpożarowych najważniejsze jest dla mnie dopasowanie systemu do konkretnej instalacji. Sama informacja, że masa jest ogniochronna, nie wystarcza.
Najwięcej uwagi poświęciłabym przepustom w szachtach instalacyjnych. W jednym miejscu zbiegają się tam często różne przewody, a późniejsze prace teletechniczne mogą naruszyć istniejące zabezpieczenia. Bez aktualnej dokumentacji trudno później ustalić, co zostało wykonane prawidłowo.
Nie jestem przekonany, że w każdym przypadku trzeba od razu wybierać najdroższy system o najwyższej klasie odporności ogniowej. Ważniejsze jest spełnienie wymagań konkretnej przegrody i zakresu zastosowania potwierdzonego badaniami. Przy rurze z tworzywa liczy się też średnica, materiał i sposób zakończenia przewodu. Dobór na podstawie samego oznaczenia EI może prowadzić do błędów.
Czy po dołożeniu kilku kabli do istniejącego przepustu trzeba ponownie wykonać całe zabezpieczenie, czy można uzupełnić je zgodnie z instrukcją producenta?
Oznakowanie każdego przejścia numerem i nazwą zastosowanego systemu to rozsądne rozwiązanie. Przy późniejszych remontach elektryk albo instalator może od razu sprawdzić, z czym ma do czynienia. Przydałby się jeszcze jeden wspólny rejestr powiązany z rzutami budynku, żeby nie szukać dokumentacji po różnych segregatorach.
Trochę brakuje mi rozróżnienia między szczelnością ogniową a dymoszczelnością w temperaturze otoczenia. Klasa EI określa zachowanie w warunkach pożaru, ale nie mówi wszystkiego o przenikaniu zimnego dymu. Przy drogach ewakuacyjnych to istotna kwestia. Chętnie zobaczyłabym dokładniejsze wyjaśnienie, kiedy wymagana jest dodatkowa klasyfikacja związana z dymem.
Przy odbiorze nie ograniczałbym się do sprawdzenia, czy otwór został estetycznie wypełniony. Potrzebne są dokumenty systemu, właściwa grubość zabezpieczenia i potwierdzenie sposobu montażu. Szczególnie przy kołnierzach na rurach z tworzyw trzeba wiedzieć, po której stronie przegrody powinny zostać zamontowane.
Nie każda pianka z napisem „ogniochronna” nadaje się do dowolnego przepustu instalacyjnego. Sprawdziłabym, czy konkretny produkt został przebadany dla danej ściany, rodzaju przewodów i wymiarów otworu. Sam opis na opakowaniu może być mylący.
Największe ryzyko widzę przy modernizacjach istniejących budynków, kiedy kolejne ekipy wykonują nowe przewierty. Nawet poprawnie zabezpieczona strefa pożarowa traci sens, jeśli później ktoś zostawi otwór po kablu albo rurze. Dlatego odpowiedzialność za odtworzenie przepustu powinna być jasno określona w zleceniu prac instalacyjnych. Kontrola dopiero przy większym przeglądzie może okazać się zbyt późna.