Ukulele koncertowe – czym się wyróżnia, dla kogo jest i jak wybrać dobry model

Czym jest ukulele koncertowe i czym różni się od innych rozmiarów?

Ukulele występuje w czterech podstawowych rozmiarach. Różnią się długością instrumentu, menzurą, czyli długością drgającej części struny od siodełka do mostka, liczbą progów i brzmieniem.

• Sopranowe – ok. 53 cm długości, menzura ok. 33–35 cm, zwykle 12–15 progów. Najmniejsze i najbardziej tradycyjne, o jasnym, „plażowym” brzmieniu.
• Koncertowe – ok. 58–61 cm długości, menzura ok. 38 cm, zwykle 15–20 progów. Pełniejszy dźwięk przy zachowaniu klasycznego charakteru ukulele.
• Tenorowe – ok. 66 cm długości, menzura ok. 43 cm. Głębsze brzmienie, chętnie wybierane przez solistów i muzyków grających fingerstyle.
• Barytonowe – ok. 76 cm długości, menzura ok. 48–51 cm, strojone jak cztery najwyższe struny gitary (D-G-H-E).

Ukulele koncertowe zachowuje charakterystyczne brzmienie ukulele, a jednocześnie ma więcej miejsca na gryfie i gra głośniej niż sopran. Nazwa nie oznacza instrumentu przeznaczonego wyłącznie na scenę. Historycznie chodziło o uzyskanie głośniejszego dźwięku, lepiej słyszalnego podczas występów.

Dla kogo jest ukulele koncertowe?

Nieco dłuższy gryf sprawia, że na ukulele koncertowym wygodnie gra się wielu początkującym, zwłaszcza osobom o większych dłoniach.

Ten rozmiar warto rozważyć, jeśli:

• jesteś dorosłym początkującym i masz średnie lub duże dłonie – na sopranie palce mogą mieć za mało miejsca przy chwytach w wyższych pozycjach,
• grałeś już na sopranie i chcesz pełniejszego, głośniejszego brzmienia bez zmiany chwytów,
• jesteś gitarzystą i szukasz poręcznego drugiego instrumentu, który nie będzie wydawał się zabawką,
• kupujesz instrument dla nastolatka lub starszego dziecka, które szybko wyrosłoby z sopranu,
• chcesz akompaniować do śpiewu na spotkaniach, ogniskach czy w małym zespole.

Dla młodszych dzieci, mniej więcej do 8–10 lat, zwykle lepszy jest lżejszy i łatwiejszy do objęcia sopran. Osoby zainteresowane zaawansowaną grą solową często z czasem wybierają ukulele tenorowe.

Jak nastroić ukulele koncertowe?

Standardowy strój to G-C-E-A, licząc od struny najbliżej twarzy grającego. Tak samo stroi się ukulele sopranowe i tenorowe, więc chwyty pozostają identyczne niezależnie od rozmiaru.

Najbardziej charakterystyczny jest strój reentrant, czyli wysokie G. Struna G jest nastrojona wyżej niż C i E. Dźwięki nie układają się więc kolejno od najniższego do najwyższego jak w gitarze, co nadaje akordom typowe dla ukulele jasne, „skaczące” brzmienie.

Można też zastosować niskie G (low G), obniżając tę strunę o oktawę. Dźwięk staje się głębszy i pełniejszy, a skala instrumentu szersza, co pomaga przy graniu melodii https://dobreukulele.pl i aranżacji solowych. Potrzebna jest do tego odpowiednia, grubsza struna, często owijana.

Przy strojeniu pamiętaj o kilku zasadach:

1. Używaj elektronicznego tunera mocowanego na główce instrumentu albo aplikacji w telefonie. To najprostsze rozwiązanie dla początkujących.
2. Nowe struny mocno się rozciągają, dlatego przez pierwsze dni wymagają częstego dostrajania.
3. Dochodź do właściwego dźwięku od dołu, dokręcając strunę zamiast ją luzować. Pomaga to utrzymać stabilny strój.
4. Sprawdzaj strój przed każdą grą. Zmiany temperatury i wilgotności szybko go rozregulowują.

Z jakiego drewna wybrać ukulele koncertowe?

Drewno wpływa na brzmienie, trwałość i cenę instrumentu. Przy porównywaniu modeli trzeba przede wszystkim odróżnić laminat od litego drewna.

Laminat, lita płyta wierzchnia czy pełny masyw?

• Laminat składa się z kilku sklejonych warstw cienkiego drewna. Jest tańszy, odporny na zmiany wilgotności i uderzenia, choć może rezonować słabiej niż lite drewno.
• Lita płyta wierzchnia (solid top) oznacza, że górna płyta, mająca największe znaczenie dla brzmienia, jest wykonana z jednego kawałka drewna, a boki i spód z laminatu. To dobry kompromis między ceną a jakością dźwięku.
• Pełny masyw (all solid) to instrument wykonany w całości z litego drewna. Zwykle brzmi najbogaciej i z czasem „otwiera się”, lecz kosztuje więcej i jest wrażliwszy na warunki przechowywania.

Popularne gatunki drewna

• Mahoń – ciepłe, łagodne i zaokrąglone brzmienie; popularny w instrumentach budżetowych i średniej klasy.
• Świerk – jasny, wyraźny i dynamiczny dźwięk, często stosowany na płyty wierzchnie.
• Cedr – cieplejszy i bardziej miękki od świerku, dobrze reaguje na delikatną grę palcami.
• Koa – tradycyjne drewno hawajskie, cenione za jasne, śpiewne brzmienie i piękny rysunek. Instrumenty z koa są zwykle drogie.
• Akacja – często tańsza alternatywa dla koa, o podobnym wyglądzie i charakterze brzmienia.

Początkującym można polecić ukulele z litą płytą wierzchnią z mahoniu, świerku lub cedru. Brzmi wyraźnie lepiej niż tani laminat, a przy tym lepiej znosi błędy w przechowywaniu niż instrument wykonany w całości z litego drewna.

Ile kosztuje ukulele koncertowe?

Na cenę wpływają materiał, jakość wykonania i wyposażenie, np. przetwornik. Podane przedziały są orientacyjne i oparte na typowych ofertach sklepów muzycznych. Przed zakupem należy sprawdzić aktualne ceny.

• Do ok. 300 zł – modele budżetowe, zwykle z laminatu. Mogą wystarczyć na początek, ale często mają gorszą intonację i wymagają regulacji.
• Ok. 300–800 zł – rozsądna półka dla początkujących i średniozaawansowanych, obejmująca również instrumenty z litą płytą wierzchnią.
• Ok. 800–2000 zł – instrumenty z litego drewna, staranniej wykończone, często w wersji elektroakustycznej.
• Powyżej 2000 zł – modele z pełnego masywu, nieraz z koa lub innych szlachetnych gatunków, wykonywane z większą dbałością o szczegóły.

Dostępne są też zestawy startowe z pokrowcem, tunerem i paskiem. Porównaj ich cenę z kosztem osobnego zakupu instrumentu i akcesoriów. Sprawdź również jakość dodatków, bo nie każdy zestaw jest korzystniejszy.

Na co zwrócić uwagę przy zakupie ukulele koncertowego?

Instrumenty w podobnej cenie mogą różnić się wygodą gry. Jeśli masz możliwość, sprawdź je przed zakupem w sklepie stacjonarnym.

1. Akcja strun – wysokość strun nad gryfem. Gdy jest zbyt duża, trudno dociskać struny. Przy 12. progu nie powinny znajdować się wyraźnie wyżej niż ok. 2,5–3 mm.
2. Intonacja – porównaj flażolet lub dźwięk pustej struny z dźwiękiem na 12. progu. Powinny dzielić je dokładnie jedna oktawa. Błędy intonacji powodują fałszowanie akordów w wyższych pozycjach.
3. Progi – przesuń dłonią wzdłuż brzegu gryfu. Ostre, wystające końcówki świadczą o niedokładnym wykończeniu.
4. Klucze – w ukulele koncertowym zwykle wygodniejsze są klucze z przekładnią (mechaniczne) niż tradycyjne cierne. Ułatwiają precyzyjne strojenie.
5. Struny – w tańszych modelach fabryczny komplet często jest przeciętnej jakości. Lepsze struny, np. fluorokarbonowe, mogą wyraźnie poprawić brzmienie.
6. Przetwornik – jeśli planujesz nagłośnienie lub nagrywanie, rozważ instrument elektroakustyczny z wbudowanym przedwzmacniaczem i tunerem.

Do częstych błędów należy kupowanie wyłącznie oczami albo wybieranie najtańszego ukulele „na próbę”. Zbyt wysoka akcja strun i słaba intonacja potrafią szybko zniechęcić do nauki. Nie pomijaj też regulacji instrumentu. Wiele sklepów muzycznych oferuje ustawienie instrumentu przed wysyłką, co może znacząco poprawić wygodę gry, zwłaszcza w tańszych modelach.

Jak dbać o ukulele koncertowe, by dobrze brzmiało latami?

Ukulele, szczególnie wykonane z litego drewna, reaguje na temperaturę i wilgotność. Odpowiednia pielęgnacja chroni je przed pęknięciami, odkształceniem gryfu i problemami ze strojem.

Najważniejsze zasady:

• Utrzymuj stabilną wilgotność – optymalnie ok. 40–60%. W sezonie grzewczym w mieszkaniach bywa bardzo sucho, dlatego przy instrumentach z litego drewna można używać nawilżacza w futerale lub pomieszczeniu.
• Unikaj gwałtownych zmian temperatury – nie zostawiaj ukulele w samochodzie, przy kaloryferze ani w pełnym słońcu.
• Przechowuj instrument w pokrowcu lub futerale – sztywny futerał lepiej chroni przed uszkodzeniami i wahaniami warunków niż cienki pokrowiec.
• Przecieraj struny i gryf po grze miękką ściereczką, usuwając pot i tłuszcz z palców.
• Wymieniaj struny regularnie – przy częstej grze zwykle co kilka miesięcy, a częściej, jeśli tracą brzmienie lub trudno je nastroić.
• Czyść podstrunnicę podczas wymiany strun i co pewien czas zabezpieczaj nielakierowane drewno olejkiem przeznaczonym do instrumentów.

Struny w ukulele można wymieniać samodzielnie. Zmieniaj je pojedynczo, aby nie zdejmować całego naciągu z mostka. Nowy komplet trzeba przez pierwsze dni często dostrajać. Dobrze dobrane i pielęgnowane ukulele koncertowe sprawdzi się zarówno podczas pierwszych lekcji, jak i po wielu latach gry.